احتمالاً بارها دمبل دست گرفته‌اید، وزنش را عوض کرده‌اید یا بین دو حرکت روی زمین گذاشته‌اید؛ اما تا حالا به اسمش فکر کرده‌اید؟ چرا در انگلیسی به این وزنهٔ کوچک می‌گویند Dumbbell؟ اصلاً وسیله‌ای که در باشگاه می‌بینیم چه ارتباطی با زنگ و ناقوس دارد؟

پاسخ به معنی قدیمی یک کلمه برمی‌گردد: dumb در این نام به معنی «بی‌صدا» است و bell یعنی «زنگ» یا «ناقوس». پس پشت نام دمبل، داستان یک «ناقوس بی‌صدا» پنهان شده است. منبع: فرهنگ ریشه‌شناسی Etymonline

معنی کلمهٔ دمبل چیست؟

اگر کلمهٔ dumb را بیشتر به معنی «احمق» شنیده باشید، اسم انگلیسی دمبل ممکن است عجیب به نظر برسد. اما این معنی، توضیح نام‌گذاری وسیلهٔ ورزشی نیست. در ترکیب dumb-bell، بی‌صدا بودن اهمیت دارد؛ یعنی ابزاری که با زنگ ارتباط دارد، ولی قرار نیست صدای زنگ تولید کند.

فرهنگ ریشه‌شناسی Etymonline کاربرد قدیمی این واژه را به دستگاهی شبیه سازوکار به صدا درآوردن ناقوس کلیسا مرتبط می‌داند؛ دستگاهی بدون خود ناقوس که برای فعالیت بدنی و گاهی تمرین ناقوس‌نوازی استفاده می‌شد. منبع: Etymonline

ناقوس کلیسا چه ربطی به ورزش داشت؟

برای تصور ارتباط این دو، به کشیدن طناب یک ناقوس بزرگ فکر کنید. چنین حرکتی با جابه‌جایی و کنترل وزن همراه است. در نمونه‌های تمرینی، سازوکاری شبیه طناب و قرقره امکان فعالیت بدنی را فراهم می‌کرد، بدون اینکه صدای ناقوس بلند شود.

در واقع، آنچه برای تمرین اهمیت داشت، کار کردن با مقاومت دستگاه بود. به همین دلیل، می‌شد از سازوکار ناقوس الهام گرفت و بخش صداساز را کنار گذاشت. نام «ناقوس بی‌صدا» هم به همین ارتباط اشاره دارد. منبع: Mental Floss

البته نباید این داستان را به یک تصویر قطعی از «اولین دمبل جهان» تبدیل کنیم. جان تاد، پژوهشگر تاریخ ورزش، توضیح می‌دهد که شکل دقیق ابزارهای اولیه و منظور برخی نوشته‌های قدیمی کاملاً روشن نیست. بنابراین، روایت سادهٔ «زبانۀ زنگ را برداشتند و دمبل اختراع شد» همهٔ پیچیدگی تاریخی موضوع را نشان نمی‌دهد. منبع: پژوهش جان تاد

نام دمبل از چه زمانی استفاده می‌شد؟

فرهنگ انگلیسی آکسفورد، قدیمی‌ترین شاهد شناخته‌شدهٔ خود برای واژهٔ dumbbell را مربوط به سال ۱۶۸۸ می‌داند. این تاریخ، شاهد استفاده از یک کلمه است؛ نه لزوماً تاریخ اختراع دمبل امروزی. منبع: فرهنگ انگلیسی آکسفورد

یکی از اشاره‌های مشهور بعدی، نوشتهٔ جوزف ادیسون در سال ۱۷۱۱ در نشریهٔ The Spectator است. او از تمرین صبحگاهی با وسیله‌ای به نام dumb bell در گوشهٔ اتاقش می‌نویسد و از سکوت آن رضایت دارد. همین اشاره نشان می‌دهد که بی‌صدا بودن، بخش قابل‌توجهی از هویت آن وسیله بوده است. منبع: Mental Floss

چگونه این اسم به وزنه‌های دستی رسید؟

امروز با شنیدن «دمبل»، معمولاً دسته‌ای کوتاه با وزنه در دو طرفش را تصور می‌کنیم. اما منابع قدیمی همیشه دربارهٔ چنین وسیله‌ای صحبت نمی‌کنند. نام dumbbell در گذر زمان برای وزنه‌های دستی هم به کار رفت؛ زمان و مسیر دقیق این جابه‌جایی معنایی کاملاً مشخص نیست. منبع: Etymonline

نکتهٔ جالب این است که ادیسون در همان نوشته، جداگانه از میله‌های کوتاهی با وزنه‌های سربی در دو انتها هم صحبت می‌کند؛ توصیفی نزدیک‌تر به دمبل امروزی. وجود این توصیف‌های متفاوت، یکی از دلایلی است که خواندن تاریخ دمبل به کمی دقت نیاز دارد. منبع: پژوهش جان تاد

آیا تمرین با وزنه از همین‌جا شروع شد؟

خیر؛ قدمت تمرین با وزنه از نام انگلیسی دمبل بیشتر است. در یونان باستان، ابزارهای دستی موسوم به هالترِس (Halteres) برای کمک به پرش و تمرین بدنی استفاده می‌شدند. بنابراین، بهتر است تاریخ «تمرین با وزنه» را از تاریخ «نام دمبل» جدا بدانیم: انسان‌ها مدت‌ها پیش از رواج این واژه هم با وزنه تمرین می‌کردند. منبع: پژوهش جان تاد

چند سؤال کوتاه دربارهٔ اسم دمبل

آیا dumb در Dumbbell یعنی احمق؟

در ریشهٔ نام این وسیله، منظور «بی‌صدا» است؛ ترکیبی که به ارتباط تاریخی آن با ناقوس اشاره دارد. منبع: Etymonline

آیا جوزف ادیسون دمبل را اختراع کرد؟

نوشتهٔ او شاهد استفاده از این نام و ابزار تمرینی است، نه مدرک اختراع آن. آکسفورد نیز کاربرد واژه را پیش از نوشتهٔ سال ۱۷۱۱ او ثبت کرده است. منبع: آکسفورد

آیا دمبل‌های اولیه دقیقاً شبیه مدل‌های امروزی بودند؟

نمی‌توان چنین نتیجه‌ای گرفت؛ توصیف‌های تاریخی به ابزارهای متفاوتی اشاره دارند و شکل بعضی از آن‌ها روشن نیست. منبع: پژوهش جان تاد

دفعهٔ بعد که دمبل دست می‌گیرید، به اسمش هم فکر کنید؛ اسم آشنایی که هنوز رد یک ناقوس بی‌صدا را همراه خودش دارد. اگر در حال آماده کردن وسایل جلسهٔ بعدی تمرین هستید، مطلب برای باشگاه چه بپوشیم؟ را هم در بلاگ وچون ببینید.